Ο γύρος του κόσμου με ένα σομπρέρο

Eντουάρντ Στρελτσόφ : ο ποδοσφαιριστής που κατάφερε να γυρίσει από το κρύο

Υπήρξε ο Τζορτζ Μπεστ της Σοβιετικής Ένωσης μόνο που είχε τραγικότερη μοίρα. Όπως ο Μπεστ, δεν έπαιξε ποτέ σε τελικά Παγκοσμίου Κυπέλλου αν και υπήρξε μια πρόωρη ποδοσφαιρική ιδιοφυΐα σαν τον Πελέ –ένα παρατσούκλι του ήταν ο Ρώσος Πελέ. Αλλά, για να είμαστε ακριβείς, ο Εντουάρντ Στρελτσόφ ήταν Σοβιετικός. Γεννήθηκε το 1937, μεσουράνησε την ταραγμένη δεκαετία του ΄50 και πέθανε λίγο πριν πάψει να υπάρχει η Ε.Σ.ΣΔ.

1950: η Γερμανία χωρίζεται σε δυο κράτη, η Σοβιετική Ένωση αποκτά τα πρώτα της ατομικά όπλα κι επουλώνει τις πληγές της υπό την πολύ πατρική προστασία του Στάλιν. Το ποδόσφαιρο συνεχίζεται κανονικά: δυο ομάδες της Μόσχας μονοπωλούν τους τίτλους, η Ντιναμό, η ομάδα της αστυνομίας, και η ΤσεΝτεΚα, μετέπειτα ΤΣΣΚΑ, η ομάδα του Κόκκινου Στρατού. Ο 13χρονος γιος μιας μεταλλεργάτριας εντυπωσιάζει τον προπονητή της Τορπέντο Μόσχας, της ομάδας της αυτοκινητοβιομηχανίας ΖΙΣ (αρχικά που σημαίνουν: Εργοστάσιο Στάλιν).

Σε δυο χρόνια, ο Εντουάρντ, το παιδί-θαύμα, θα παίζει στην πρώτη ομάδα της Τορπέντο, σε τρία και πριν κλείσει τα 17, θα γίνει ο νεαρότερος σκόρερ του σοβιετικού πρωταθλήματος, σε τέσσερα θα κληθεί στην Εθνική, η οποία, μετά την οδυνηρή ήττα από τη Γιουγκοσλαβία στους Ολυμπιακούς του Ελσίνκι το 1952 («Τίτο-Στάλιν 3-1» έγραψαν οι εφημερίδες), βρισκόταν σε πλήρη αναδιοργάνωση –όπως βρισκόταν και η χώρα μετά τον θάνατο του Στάλιν το 1953.

Ìîñêâà. 1954ã. Ôóòáîë Íà ôîòî Ýäóàðä Ñòðåëüöîâ Ôîòî Àíàòîëèÿ Áî÷èíèíà

Ο Στρελτσόφ είχε τα χαρακτηριστικά του μοντέρνου σεντερφόρ: ψηλός, δυνατός, τεχνικός, έξυπνος, καλός και με τα δυο πόδια, με αδυναμία στα τακουνάκια –κίνηση που στα ρώσικα τώρα λέγεται  «στρελτσόφ»–, δεινός σκόρερ αλλά και με πολύ καλά στατιστικά στις ασίστ. Λίγο πριν τα 18 του θα αναδειχθεί πρώτος σκόρερ στο πρωτάθλημα και θα παίξει το πρώτο του ματς με τη Εθνική: τρία γκολ, τρεις ασίστ: Σουηδία-Στρελτσόφ 0-6. Ο Σουηδός προπονητής θα πει: «Εμείς θα περιμένουμε πεντακόσια χρόνια για να δούμε τέτοιον παίκτη» –θα περιμένουν είκοσι έξι.

1956: Ο Νικίτα Χρουστσόφ επικρατεί στον αγώνα διαδοχής του Στάλιν και καταγγέλει την πολιτική του προκατόχου του στο 20ό Συνέδριο του ΚΚΣΕ. Αρχίζει η αποσταλινοποίηση: η αυτοκινητοβιομχανία ΖΙΣ μετονομάζεται σε ΖΙΛ. Η Ε.Σ.Σ.Δ., με αστέρια τον Λεβ Γιασίν και το επιθετικό δίδυμο της Τορπέντο, Στρελτσόφ και Βαλεντίν Ιβανόφ, είναι από τα αουτσάιντερ για το χρυσό μετάλλιο στους Ολυμπιακούς της Μελβούρνης.

Eduard Streltsov bold

Στα ημιτελικά αντιμετωπίζουν τη Βουλγαρία. Φτάνουν στην παράταση με εννιά παίκτες, καθώς δεν επιτρέπονται οι αλλαγές και έχουν τραυματιστεί ο Ιβανόφ και ο Βαντίμ Τισένκο. Ο Ιβάν Κόλεφ θα κάνει το 1-0 για τη Βουλγαρία στο 95΄. Η κατάσταση μοιάζει απελπιστική για όλους εκτός από τον Στρελτσόφ που ισοφαρίζει στο 112΄ και δίνει ασίστ στον Μπόρις Τατούσιν στο 116΄: θρίαμβος! Κι όμως, ο ήρωας του ημιτελικού θα παρακολουθήσει τον τελικό και τη νίκη της Ε.Σ.Σ.Δ. από τον πάγκο (ο προπονητής Γκαμπριίλ Κατσάλιν θα προτιμήσει το επιθετικό δίδυμο της Σπαρτάκ) και θα χειροκροτήσει, σαν απλός θεατής, τους συμπαίκτες του με το χρυσό μετάλλιο στο στήθος –τότε οι αναπληρωματικοί δεν δικαιούνταν μετάλλιο. Ο αντικαταστάτης του, ο Νικίτα Σιμόνιαν, θα θελήσει να του προσφέρει το δικό του. Ο 19χρονος Στρελτσόφ θα απαντήσει κάτι που έμοιαζε απόλυτα λογικό: «Δεν πειράζει, θα κερδίσω πολλά χρυσά μετάλλια στο μέλλον».

Το 1957, ο Στρελτσόφ είναι 20 μόλις χρονών και έχει τον κόσμο στα πόδια του: σκοράρει ασταμάτητα (31 γκολ σε 22 ματς από τις 21 Ιουλίου ως τις 26 Οκτωβρίου), αναδεικνύεται καλύτερος παίκτης του πρωταθλήματος, έβδομος στην ψηφοφορία για την ευρωπαϊκή Χρυσή Μπάλα, βάζει ένα γκολ και κάνει την ασίστ για το 2-0 στο μπαράζ με την Πολωνία που δίνει τη πρόκριση στα τελικά του Μουντιάλ. Αρνείται επανειλημμένα να μεταγραφεί στις κατεξοχήν καθεστωτικές ομάδες, την ΤΣΣΚΑ και την Ντιναμό, γλεντάει τη ζωή του όσο μπορεί πιο πολύ, πίνει, καπνίζει, είναι ομορφόπαιδο κι έχει φοβερή επιτυχία στις γυναίκες.

Η Εκατερίνα Φούρτσεβα ήταν η ισχυρότερη γυναίκα της Ε.Σ.Σ.Δ. Πρώην ερωμένη του Χρουστσόφ, πρώτη γυναίκα μέλος του Πολιτμπιρό μετά το 1919, αφεντικό του Κομμουνιστικού Κόμματος στη Μόσχα. Την εποχή που μεσουρανεί ο Στρελτσόφ, έχει σημαντική επιρροή στην ΚαΓκεΜπε –λέγεται ότι με δική της πρωτοβουλία έγιναν οι προσπάθειες να στρατολογηθεί από τις  μυστικές υπηρεσίες ο Λι Χάρβει Όσβαλντ, βασικός ύποπτος για τη δολοφονία του Κένεντι. Η μονάκριβη, 16χρονη κόρη της, Σβετλάνα, είναι μια από τις κατακτήσεις του σταρ της Τορπέντο. Όταν η Εκατερίνα τον ενημερώνει για τα σχέδιά της να τους παντρέψει, εκείνος αρνείται, λέει ότι είναι αρραβωνιασμένος και εκμυστηρεύεται σε φίλους του ότι προτιμάει να κρεμαστεί παρά να παντρευτεί «αυτό το μπάζο». Λίγες εβδομάδες μετά παντρεύεται κρυφά –θα του καταλογιστεί αργότερα ότι το έκανε «πριν από ένα κρίσιμο φιλικό με τη Ρουμανία, γεγονός που δείχνει πόσο ατελής είναι η διαδικασία διαφώτισης στην Τορπέντο». Τα αρχεία του ΚΚΣΕ αποκαλύπτουν ότι το καθεστώς φοβόταν ότι ο παίκτης θα αυτομολούσε στη Δύση με την πρώτη ευκαιρία: «Ακούστηκε να λέει πως πάντα στενοχωριέται όταν γυρίζει μετά από περιοδείες στο εξωτερικό».

Η πτώση του ειδώλου έχει δρομολογηθεί. Η Komsomolskaya Pravda, το επίσημο όργανο της Κομμουνιστικής Νεολαίας, δημοσιεύει ένα άρθρο: «Η πλάνη των ειδώλων». Στόχος ο Στρελτσόφ: απαριθμούνται όλες οι κραιπάλες, οι δημόσιοι τσακωμοί κλπ. Συνοδεύεται από γράμματα μελών του προλεταριάτου που τον παρουσιάζουν ως ενσάρκωση όλων των δεινών της δυτικής διαφθοράς. Τον Ιανουάριο του ΄58 φυλακίζεται για τρεις μέρες μετά από έναν τσαμπουκά εναντίον αστυνομικών. Του επιτρέπουν να επιστρέψει στην Εθνική μόνο αφού κάνει τη δημόσια αυτοκριτική του.

Eduard Streltsov coupe

Αυτά όμως δεν είναι τίποτε μπροστά σε όσα ακολουθούν. Δυο μέρες πριν την ανάχωρησή του για το Παγκόσμιο Κύπελλο της Σουηδίας, συλλαμβάνεται στο προπονητικό κέντρο. Κατηγορία: την προηγούμενη νύχτα, σε ένα πάρτι, βίασε τη Μαρίνα Λεμπέντεβα, κόρη ενός συνταγματάρχη του Κόκκινου Στρατού. 100.000 εργάτες της ΖΙΛ κατεβαίνουν στον δρόμο για να υπερασπιστούν την αθωότητά του κι ο ομοσπονδιακός προπονητής Κατσάλιν προσπαθεί να κινητοποιήσει τις υψηλές του γνωριμίες στο Κόμμα, ώστε να μην στερηθεί τον καλύτερό του παίκτη. Ματαιοπονεί: τον αφήνουν να καταλάβει πως οι διαταγές έρχονται από πολύ ψηλά, από τον ίδιο τον Χρουστσόφ. Ζητούν από τον Στρελτσόφ να αναγνωρίσει το έγκλημά του, με την υπόσχεση ότι θα τον αφήσουν να παίξει στο Παγκόσμιο Κύπελλο. Υπογράφει την ομολογία, η οποία θα αποτελέσει τη βάση του κατηγορητηρίου –παραδόξως, κανείς από τους παρόντες δεν θυμόταν τι έγινε εκείνο το βράδυ, όπως και κανείς δεν ξέρει με σιγουριά ακόμη και σήμερα: κάποιοι λένε ότι ο δράστης του βιασμού ήταν άλλος, κάποιοι ότι δεν υπήρξε βιασμός, κι οι θεωρίες συνωμοσίας δεν λείπουν.

Την ημέρα των 21ων του γενεθλίων καταδικάζεται σε 12 χρόνια εκτοπισμό σε στρατόπεδο καταναγκαστικής εργασίας. Η γυναίκα του ζητά διαζύγιο, το όνομά του σβήνεται από τα αθλητικά αρχεία, του αφαιρούνται όλες οι διακρίσεις, ακόμη και πολλά γκολ του αποδίδονται σε άλλους. Ποτέ δεν θα μάθουμε τι θα γινόταν αν έπαιζε στο Παγκόσμιο Κύπελλο Η Ε.Σ.Σ.Δ, πάντως, χάνει στα προημιτελικά 2-0 από η Σουηδία. Ενώ περίμενε φυλακισμένος τη δίκη του, ένα νέο άστρο φωτίζει το παγκόσμιο ποδοσφαιρικό στερέωμα: ο 17χρονος Πελέ σηκώνει το πρώτο του παγκόσμιο τρόπαιο.

Στο γκούλαγκ θα καταλάβει πως η καταδίκη του δεν πρόκειται να ανακληθεί. Θα αντιμετωπίσει την οργανωμένη εχθρότητα άλλων κρατουμένων –πολύ γρήγορα θα μπλεχτεί σε καυγά και θα μείνει στο νοσοκομείο για πολλές εβδομάδες. Θα μεταφερθεί σε άλλο στρατόπεδο, θα προσαρμοστεί, θα επιδείξει καλή διαγωγή. Θα ελευθερωθεί μετά από πέντε χρόνια, το 1963. Θα είναι πιο βαρύς, με λιγότερα μαλλιά, θα μοιάζει μεγαλύτερος από τα 26 του χρόνια.

streltsov chauve

Εδώ θα αρχίσει, ίσως, η πραγματική εποποιία του. Καθώς είναι ακόμη ισόβια τιμωρημένος, δεν μπορεί να παίξει μπάλα σε ομάδα υψηλής κατηγορίας. Παίζει στο πρωτάθλημα εργοστασίων με την ομάδα της ΖΙΛ, όπου δουλεύει εργάτης. Οι θαυμαστές του δεν τον έχουν ξεχάσει και συρρέουν στα περιφερειακά γήπεδα να τον δουν. Μερικές φορές, η πίεση της εξέδρας είναι τέτοια, που τον βάζουν και παίζει παράνομα με τη δεύτερη ομάδα της Τορπέντο. Ένα ψήφισμα εκατό εργατών φτάνει στα γραφεία του Γραμματέα του ΚΚΣΕ, Λεονίντ Μπρέζνιεφ. Ζητούν να αρθεί η τιμωρία του. Ο Μπρέζνιεφ εισηγείται θετικά, ο Χρουστσόφ αρνείται.

1964: Ο Χρουστσόφ ανατρέπεται. Την επόμενη χρονιά, ο διάδοχός του, Μπρέζνιεφ επιτρέπει επιτέλους στον Στρελτσόφ να ξαναγυρίσει στην Τορπέντο. Λάμπει ξανά, σαν να μην έλειψε ποτέ, σαν να μην έχει πίσω του πέντε χρόνια καταναγκαστικά έργα και οχτώ χρόνια αποχή από το ποδόσφαιρο υψηλού επιπέδου. Βάζει 12 γκολ, η Τορπέντο κάνει μόνο δυο ήττες και βγαίνει πρωταθλήτρια. Τον ξανακαλούν στην Εθνική λίγο πριν το Παγκόσμιο Κύπελλο του ΄66. Η βίζα για να ταξιδέψει στο εξωτερικό θα του δοθεί τρεις μήνες μετά το τέλος των αγώνων –η Ε.Σ.Σ.Δ. θα τερματίσει τέταρτη. To 1967 κερδίζει, όπως πριν από δέκα χρόνια, τον τίτλο του καλύτερου Σοβιετικού ποδοσφαιριστή. Τον ξανακερδίζει και την επόμενη χρονιά, όταν η Τορπέντο στέφεται Κυπελλούχος. Το 1970, κι ενώ οι θαυμαστές του κρατούν μια κρυφή ελπίδα μήπως και καταφέρει αυτή τη φορά να παίξει στο Παγκόσμιο Κύπελλο, παθαίνει ρήξη αχίλλειου τένοντα και τερματίζει την καριέρα του, μόλις στα 33.

eduard-streltsov-heros-brise-L-5

Θα πεθάνει το 1990 από καρκίνο στον οισοφάγο. Η αρρώστια του ίσως να συνδέεται με ένα φιλικό ματς που έδωσε στο Τσερνομπίλ υπέρ των θυμάτων, λίγους μήνες μετά το πυρηνικό ατύχημα. Το όνομά του δόθηκε στο στάδιο της Τορπέντο το 1996. Ένα άγαλμα του, με τη φανέλα με το Τ στο στήθος, τοποθετήθηκε έξω από το Ολυμπιακό Στάδιο Λουζνίκι της Μόσχας. Το 2006, η Ρωσική Ολυμπιακή Επιτροπή έδωσε στην οικογένειά του το χρυσό μετάλλιο που του χρωστούσε η ιστορία, πενήντα χρόνια μετά τους Ολυμπιακούς της Μελβούρνης.

ΜΟΙΡΑΣΟΥ ΤΟ

ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ

ευρωπαϊκό ποδόσφαιρο, Ιστορίες για το τζάκι

ΣΧΕΤΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ

O Στράμερ, η Τσέλσι και η γέννηση του London Calling

«Τα πραγματικά μ’ αηδιάζουν, και τα ιδανικά δεν τα βρίσκω». Αυτή είναι μια φράση από το αριστουργηματικό βιβλίο του Ανρί-Φρεντερίκ Αμιέλ, Journal Intime, που αν και είναι γραμμένο το 1896, αυτή του η φράση θα μπορούσε κάλλιστα να περιγράψει την κατάσταση που βίωνε η μικρομεσαία τάξη της Βρετανίας στα τέλη της δεκαετίας του ’70. Τα […]

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ

Όταν ο Όλι γνώρισε τον Σάμι

Ένα από τα πιο ιδιόρρυθμα δίδυμα στην ιστορία του ποδοσφαίρου ήταν αυτό μεταξύ των Όλιβερ Καν και Σάμουελ Κουφούρ. Δύο φαινομενικά ασύμβατοι τύποι που πέρασαν ένα πολύ μεγάλο μέρος της ζωής τους υπερασπιζόμενοι το μηδέν στην εστία της Μπάγερν Μονάχου, έγιναν το σήμα κατατεθέν των Βαυαρών στα μετόπισθεν. Ο θηριώδης, μόνιμα νευριασμένος Γερμανός βγαλμένος από […]

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ

10 σχόλια σχετικά με το “Eντουάρντ Στρελτσόφ : ο ποδοσφαιριστής που κατάφερε να γυρίσει από το κρύο”

  1. Ο/Η Tsigalko λέει:

    Exairetikoi opws panta

  2. Ο/Η Ĵesé ψηλά και αγνάντευε λέει:

    Jurgen Spock συγχαρητήρια, απλά ευχαριστώ για το άρθρο

  3. Ο/Η Tim Otter λέει:

    οπως παντα ενα πολυ ωραιο αρθρο για εναν ξεχασμενο ηρωα. απ τα χαρακτηριστικα “αν ” της ιστοριας του ποδοσφαιρου…

  4. Ο/Η Elaith λέει:

    Όσο διαβάζεις το κείμενο, νομίζεις ότι βλέπεις ταινία.

  5. Ο/Η Geohrys λέει:

    Πολύ όμορφο κείμενο,εύγε!

  6. Ο/Η Jürgen Spock λέει:

    Ευχαριστούμε για τα καλά σας λόγια. Ταινία σχετική έχει γυριστεί νομίζω, ρωσική βέβαια, όπως και για τη ζωή της Φούρτσεβα 🙂

  7. Ο/Η Elaith λέει:

    Είναι τώρα που θα ρωτήσει κάποιος “παίζουν υπότιτλοι;”

  8. Ο/Η Liakos λέει:

    Συγκινητική και ταυτόχρονα τόσο τραγική ιστορία. Διδακτική επίσης για όσους τρέφουν ακόμα αμφιβολίες ή αυταπάτες για το τί εστί κομμουνισμός.

  9. Ο/Η Μπρούνο Κόντι λέει:

    Με αφορμή τη δημοσκόπηση που είχε κάνει πρόσφατα το σομπρέρο, είχα γράψει ότι θα ήταν δίκοπο μαχαίρι το σάιτ να αρχίσει να καταπιάνεται με κοινωνικά και πολιτικά θέματα. Και αυτό επειδή δεν βλέπουμε όλοι τα πράγματα με τον ίδιο τρόπο.

    Εκτιμώ ιδιαίτερα ότι ο Γιούργκεν Σποκ αποφεύγει να χρησιμοποιήσει την τραγική ιστορία ενός σπουδαίου ποδοσφαιριστή στη Σοβιετική Ένωση του 1957 για να προωθήσει την οποιαδήποτε πολιτική ατζέντα στην Ελλάδα του 2017. Θα σεβαστώ την επιλογή του και θα μείνω μόνο σε όσα αφορούν τον ποδοσφαιριστή Εντουάρντ Στρελτσόφ.

  10. Ο/Η Μπρούνο Κόντι λέει:

    «Ο Στρελτσόφ έγινε αμέσως το αγαπημένο παιδί της κερκίδας. Ήταν ικανός να ‘ξεκλειδώσει’ άνετα τις δυνατότερες άμυνες. Παρά τον όγκο του, μπορούσε να ξεπεράσει σε ταχύτητα τους περισσότερους αμυντικούς. Ήταν συχνό φαινόμενο να βλέπει κανείς τους αντιπάλους του να μένουν πίσω στο σπριντ.

    Ο Στρελτσόφ ήταν ικανός να ξαφνιάζει όσους τον παρακολουθούσαν. Τη μια στιγμή μπορεί να φαινόταν πως βολόδερνε αδιάφορα κάπου στο κέντρο του γηπέδου, προκαλώντας τη δυσφορία της εξέδρας. Και την αμέσως επόμενη στιγμή, βλέποντας μια υποψία ευκαιρίας, να ξεχύνεται αμέσως μπροστά και με μια ατομική ενέργεια να καθορίζει το αποτέλεσμα ενός αγώνα.

    Σχεδόν αμέσως, ο Στρελτσόφ συγκρότησε εξαιρετικό δίδυμο με έναν ακόμα σπουδαίο επιθετικό της Τορπέντο τον Βαλεντίν Ιβανόφ. Οι δυο τους φαίνονταν ικανοί να βρουν ο ένας τον άλλο ακόμα και με κλειστά μάτια»

    ——————————

    «‘Μπορεί να έδειχνε βαρύτερος, αλλά δεν είχε χάσει την πλαστικότητα που διέκρινε παλιά τις κινήσεις του. Δεν ήταν άκαμπτος. Φαινόταν σαν να μην είχε εγκαταλείψει ποτέ τους αγωνιστικούς χώρους’, λέει για την επιστροφή του Στρελτσόφ ο βιογράφος του, Αλεξάντρ Νίλιν.

    ‘Όμως το στυλ του είχε αλλάξει ριζικά. Δεν ήταν πια μόνο ένας ικανότατος σέντερ φορ, αλλά ένας πλήρης ποδοσφαιριστής που καθοδηγούσε ολόκληρο το παιχνίδι της ομάδας του. Και το καθοδηγούσε με σοφία, με υπομονετικότητα, με απρόβλεπτες ενέργειες και με ιδιοφυείς εμπνεύσεις’»

    ——————————

    «Ο Ανατόλι Παπάνοφ, αγαπημένος ηθοποιός του Στρελτσόφ και φανατικός οπαδός της Τορπέντο, σκιαγράφησε το αγωνιστικό προφίλ του σπουδαίου αυτού ποδοσφαιριστή:

    ‘Ο Στρελτσόφ μου αρέσει πολύ γιατί έχει την ικανότητα να σκέφτεται μέσα στον αγωνιστικό χώρο. Ένας ποδοσφαιριστής μπορεί να έχει το ταλέντο να ντριμπλάρει όμορφα, να σουτάρει όμορφα, να τρέχει όμορφα. Όμως, αν πίσω από όλα αυτά δεν υπάρχει λογική, τότε δεν μιλάμε για ποδόσφαιρο αλλά για ένας Θεός ξέρει τί.

    Το πιο σημαντικό πράγμα στο ποδόσφαιρο είναι η πάσα. Εκεί είναι που πρέπει να μιλάμε για ομορφιά. Η πάσα πρέπει να είναι ακριβής, καλοζυγισμένη και στον κατάλληλο χρόνο. Με άλλα λόγια, η πάσα πρέπει να είναι έξυπνη. Και αυτό είναι κάτι που δεν μπορείς να το κάνεις χωρίς μυαλό. Αυτό είναι το πλέον ανεκτίμητο από τα χαρίσματα που συγκεντρώνει πάνω του ο ποδοσφαιριστής Στρελτσόφ’»

    Πηγή: http://chtoby-pomnili.com/page.php?id=593
    (Ένα πολύ ενδιαφέρον σάιτ με αφιερώματα σε σημαντικές προσωπικότητες της σύγχρονης ρωσικής ιστορίας)

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται.